Tosya'da batılı anlamda eğitim-öğretim 19. yüzyılın sonlarında bugünkü kapalı çarşının yerinde Rüştiye Mektebinin açılması ile başladığı bilinmektedir. Daha sonra şimdi Fevzipaşa İlköğretim Okulunun yerinde Sakarya Kız Mektebi, (İlkokul seviyesinde) Fatih İlköğretim Okulunun yerinde de Fevzipaşa İlk Mektebi açılmıştır. Ortaöğretim seviyesinde 1956–1957 öğretim yılında Atabinen Kız Sanat Okulu açılmıştır. Aynı okul 1967–1968 öğretim döneminde Kız Sanat ortaokuluna dönüştürülmüştür. 1970–1971 döneminde de bugünkü adıyla Atabinen Kız Meslek Lisesi adını almıştır. 1967 yılında Tosya Lisesi, 1975 yılında İmam Hatip Lisesi, 1978 yılında Endüstri Meslek Lisesi, 1976 yılında Ticaret Meslek Lisesi, 1988 yılında Anadolu Lisesi, 2002 yılında Anadolu Öğretmen Lisesi açılmıştır.
Tosya’da; 1 adet Ana Okulu, 17 adet Ana Sınıfı, 29 İlköğretim Okulu ile 8 adet Ortaöğretim Okulu, 2 Adet Yaygın Eğitim Okulu hizmet vermektedir. Bu okullarda; 16 Ana Sınıfı Öğretmeni, 138 Sınıf Öğretmeni ve 273 adet Branş öğretmeni görev yapmaktadır.
2006–2007 Eğitim-Öğretim Yılında; Okul Öncesi Eğitimde 310, İlköğretimde 4408, Orta Öğretimde 1760, Yaygın Eğitimde de 312 öğrenci/kursiyer olmak üzere toplam 6790 öğrenci öğrenim görmektedir. İlköğretimde okullaşma oranı %100’dür. İlköğretimde toplam 238 derslik mevcut olup bir dershaneye ortalama 19 öğrenci; Ortaöğretimde 98 derslik mevcut olup, dershane başına 18 öğrenci düşmektedir.
2005–2006 eğitim-öğretim yılı itibariyle lise ve dengi okullarımızdan 460 öğrenci mezun olmuş, üniversite sınavına giren 376 öğrenciden; 67’si Lisans, 33’ü ise Ön Lisans bölümlerini kazanmışlardır. (Başarı Oranı: % 27) Ayrıca, 78 öğrenci sınavsız olarak yerleşmiştir.
Yaygın eğitim kurumu olan Halk Eğitim Merkezi ve Akşam Sanat Okulu 1 Müdür, 2 Müdür Yardımcısı, 3 Öğretmen, 1 Memur, l Sayman ve 1 Hizmetli ile kendi binasında hizmet vermektedir. 2005–2006 öğretim yılında merkezde ve köylerde toplam 1182 kursiyer için 11 dalda kurs açılmıştır.
Mesleki Eğitim Merkezi 1 Müdür, 2 Müdür Yardımcı, 5 Öğretmen ile 2 Veri Hazırlama Kontrol İşletmeni ile kendi binasında hizmet vermekte olup; 2006–2007 eğitim-öğretim yılında farklı meslek dallarında 6 sınıfta toplam 114 çırak öğrenci eğitim görmektedir. 105 Kalfaya Ustalık eğitimi verilecektir. 2006 Yılı içerisinde, 31 kişi ustalık belgesi, 32 kişi kalfalık belgesi, 27 kişi usta öğretici belgesi almıştır.
İlçede 3 özel dershane, 1 adet etüt eğitim merkezi, 1 sürücü kursu, 2’si kız, 2’si erkek olmak üzere 4 özel öğrenci yurdu bulunmaktadır. Tosya Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından işletilen 1 kız ve 1 erkek öğrenci yurdu da ilçemizdeki maddi durumu zayıf 100 öğrenciyi barındırmaktadır.
Belediye ve okullarımızın katkılarıyla spor ve folklor faaliyetleri yapılmakta olup, basımevi, kitapevi, sinema ve tiyatro gibi faaliyetler bulunmamaktadır.
